ئایا ئیسلام ئاینێکی عەرەبیە؟
Sunday, 08/09/2019, 22:09
7878 بینراوە
نوسینی: زارا زاگرۆس (Zara Zagros)
وەرگێڕانی: جۆ ولیام (Joe William)
-----------------------------------
بۆ وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارە، پێویستە ئەم چوار ڕاستیەی خوارەوە بە هەند وەربگرین:
ڕاستی یەکەم: جیاوازی هەیە لە نێوان جوگرافیای عەرەبی ڕەسەن (دوورگەی عەرەبی) و جوگرافیای بەعەرەب کراواندا (ئەو وڵاتانەی کە ناوی عەرەبیان لێنراوە لە باکور و ڕۆژهەڵاتی ئەفریقا و ڕۆژئاوای ئاسیا)، و هەروەها جیاوازی هەیە لە نێوان كولتورى خەڵکی دانیشتوانی نیمچە دوورگەی عەرەب (بەرهەمی بیابان و بەداوەت)، و كولتورى ئەو گەلانەی کە جێنشینی ئەو جوگرافیایەن، کە لە ماوەى ١٤ سەدەی ڕابوردودا بوونەته عەرەب و كولتورى عەرەبە ڕەسەنەكانیان وەرگرتووە و تێکەڵيان كردووه لەگەڵ پۆخڵەواتی كولتورەکانی خۆیاندا.
ڕاستی دووەم: كولتورى داگیرکاری و تاڵانکاری (الغزو) ڕەگی داکوتاوە لە قوڵایی ژیانی عەرەبدا، ئەمەش لەناو کۆمەڵگای عەرەبیدا پێش ئیسلام سەری هەڵداوه لە ژێر کاریگەری ژینگەی بیاباندا، و پاش سەرهەڵدانی ئیسلامیش، ئەمە هەر ماوەوە لە كەسایەتیی عەرەبدا و هەتا ئێستاکەش هەر بەردەوامە، و دەردەكەوێت بە شێوازی جیاواز لە كولتور و سیاسەتی عەرەبدا، و هەروەها لە ڕەفتاری تاك و کۆمەڵگای عەرەبدا.
ڕاستی سێهەم: جوگرافیای بیابان و كولتورى بەداوەت، سەپاندویەتی بەسەر عەرەبدا، کە (گوێزەرەوەی شارستانی بێت)، نەك (بەرهەمهێنەری شارستانی)، و بۆیە زۆرینەی ئەو كەسانە، كە بەرهەمهێنەری ئەو شارستانیيه بوون، کە پێی دەوترێت (شارستانی ئیسلامی)، عەرەب نەبوون و سەر بە جوگرافیای بەعەرەبکراوان بوون: (عێراق، سوریا، میسر، باکوری ئەفریقا، وڵاتی فارس، کوردستان، ئیسپانیا، کە ناوى نرابو "ئەندەلوس").
ڕاستی چوارەم: لە ژێر کاریگەری كولتورى داگیرکاری/تاڵانکاری (الغزو)، مرۆڤی عەرەب، ئەوەی كە تاڵانی كردووە یان وەری گرتووە، لە شتی تاڵانكراو (وەرگیراو) توانيويەتى خۆی بكاته خاوەنی و مۆرى هۆزەکەی خۆی لە شتە تاڵانکراوەکە يان وەرگیراوەكه بدات و بیکاتە عەرەبی.
ئەگەر ئەم چوار ڕاستیەمان بە هەند وەرگرت، و گەڕاینەوە بۆ ئەو كولتورانە، کە هەبوون پێش ئیسلام لە ڕۆژئاوای ئاسیا و میسر، بەتایبەت ئاینەکان، و پاشان چاومان خشاند به بیروباوەڕ(عقیدە) و ڕێوڕەسمەکان(الشعائر) و شەریعەت و ڕەفتاری ئیسلام، دەبینین کە ئیسلام لە ناوەڕۆكدا پێكهاتێكی كولتورییە، كه ژێرخانە كولتۆرییەكەی عەرەبییە و بیروباوەڕ و ڕێوڕەسم و شەریعەی ئاینەکانی یەهودی و زەردەشتی و مەسیحی و ماندائی و مانویی، خراوەتە سەری، بەڵام كولتورى عەرەبی زاڵە بە سەریەوە، کە ئەمیش داڕشتراوە لەسەر داگیرکاری و تاڵانکاری (غەزو)، داگیرکاری و تاڵانکردن بە هەموو ڕوە وەحشیەکانیەوە.
لە ئاینی ئیسلامدا، ڕەگ و ڕیشەی بتپەرستی عەرەبی لە ڕێوڕەسمی حەج و عەمرە وقوربانیداندا بەدیاردەکەوێت. ئەم ڕێوڕەسمانەش لە دەوری ئەو بیروباوەڕەدا دەخولێنەوە، کە بتپەرستی عەرەبی قورەیش (بەردە ڕەشەکە – الحجر الأسود) ناوەندیيەتى. لە دینی ئیسلامیدا، ڕیشەی كولتورى داگیرکاری و تاڵانکاریى عەرەبی لە تەشریعەکانی دەسکەوت(الغنائم) و ئەنفالدا، دەردەكەوێت، وەك فەرهودکردن و بردنی ژنان وەك سەبایا و منداڵان وەك کۆیلە، هەروەها تەشریعەکانی جیهاد، كە لەسەر توندوتیژی و تۆقاندن بونیاتنراوە.
محەمەد، چیرۆکی دروستكردنی جیهان و مرۆڤ و لافاوە مەزنەکە و چیرۆکی پێغەمبەران و شەریعەتەکانی بەردبارانکردنی زیناکەرانی نێر و مێ و یاسای چاو لەجێـی چاو و دان لە جێـی دان (العَين بالعَين والسِّنّ بالسِّنّ) لە ئاینی جولەکەکانەوە، دزی. هەروەها بابەتەکانی شەیتان و فریشتەکان و ڕۆژی قیامەت و ڕۆژی لێکۆڵینەوە و پاداشت و سزا و خۆشیەکانـی بەهەشت و ئازارەکانی دۆزەخی لە زەردەشتیەوە دزی. هەر وەها هەندێك ڕێ وڕەسمی دەستنوێژگرتن و نوێژ و ڕۆژوگرتنـی لە مەندائـی و مانییەوە دزی، و خۆشەویستی و کۆنترۆڵکردنی ئارەزو و دونیا نەویستی، لە مەسیحیەوە دزی.
بەڵێ، ئیسلام تێكەڵكراوێكی داگیرکاری و تاڵانکردنه، لە کاتێكدا کە دەکرا ئەم تێکەڵە كولتورييه ببوایە به پرۆژەیەکی كولتورى شارستانیى بۆ میللەتانی ڕۆژئاوای ئاسیا و داوای چەسپاندنی ڕاستی ودادپەروەری بکردایە و بەدیهێنەری ژیانێكی باشتر بوایە بۆ خەڵك، و جیهانێکی پڕ لە ئاسودەتر و ئاوەدانتر دروست بکردایە، بەڵام تەنها شتێك تێکەڵەکەی بۆگەن کرد و پرۆژەکەی تێكدا و کردیە کارەسات بۆ گەلانی ڕۆژهەڵاتی ناوین، و پاشان بازنەی کارەساتەکە بڵاوەی كرد و هەموو گەلانی داپۆشی، لە سنوری چین لە ڕۆژهەڵاتەوە هەتا چیای بێرینە لە ڕوژئاواوە. ئەو شتەش جينى كولتورى داگیرکاری و تاڵانکاری و تۆقاندنه (الغزو والإرهاب)، کە ڕەگ و ڕیشەیەکی قوڵی هەیە لە كولتورى عەرەبی بەدوودا.
ئەمە ناسنامەی ڕاستەقینەی ئیسلامە، ئاینێکە ناسنامەكەى عەرەبیە. یاخود بە شێوازێکی دیکە: كولتورى داگیرکاری و تاڵانکاریى عەرەبیيه، بەڵام پاش ئەوەی چوارچێوەی خێڵەکی تێپەڕاند و چاوی بڕی لە داگیرکاریى و کۆنترۆڵکردنی جیهان لە ژێر ناوی بەئیسلامکردنی جیهان، عەرەب بەر لە ١٤ سەدە بەشێك لەو پرۆژە ئیمپریالیزمیەیان ئەنجامدا، و ئەوەتا ئێستاش پرۆژە کۆنە داگیرکاریەکەیان زیندو دەکەنەوە بۆ جاری دووهەم، و پشت بە تۆقاندن (الإرهاب) دەبەستن وەك چۆن پێشتر پشتیان پێ بەستبوو .و هیچ ڕێگا چارەيەك نییە لەبەردەم جیهان، جگە لە ڕووبەڕوو بوونەوەی ئەم پرۆژەیە. بەڵـێ ئەمە تەنها چاەرسەرە.
نووسەرەکان خۆیان بەرپرسیارێتی وتارەکانی خۆیان هەڵدەگرن، نەک کوردستانپۆست